Öncelikle yayınlanan röportajın bu ikinci bölümünü sizinle paylaşayım, sonrasında özetini anlatıp çıkarılacak dersleri aktaracağım. Vaktiniz olursa röportajın ikinci bölümünü de izlemenizi tavsiye ederim:
https://www.youtube.com/watch?v=1i-1WUs-bQ4
Şimdi ChatGPT yardımıyla yaptığım röportajın özetine gelelim. Röportajın bu ikinci bölümünde girişimcilik yolculuğumdan örneklerle yenilenebilir enerji (özellikle güneş) ve fintech (Moka) deneyimlerimi anlatıyorum. Enerjiyi seçmemde iklim krizini erken fark etmem ve “somut çözüm üretme” motivasyonum etkili. Fintech tarafında ise ödeme işinin yüksek uyum (compliance) ve müşteri tanıma (KYC) disiplini gerektirdiğini; “temiz iş” yapmanın kısa vadede büyümeyi yavaşlatsa da uzun vadede değeri artırdığını vurguluyorum. Ortaklıklar konusundaysa “evlilik gibi” diyerek doğru ortak seçiminin kritik olduğunu, yanlış ortaklığın şirket kadar enerjiyi de tükettiğini anlatıyorum.
Röportajın ana başlıkları
1) Yenilenebilir enerjiye bakışım: “Teknik olarak mümkün, irade lazım”
• Kariyerime güneş enerjisiyle başladığımı ve güneşin her şeyin kaynağı olduğunu aktararak tercihimin her zaman güneşten yana olduğunu söylüyorum. Rüzgarın bile temelde güneş kaynaklı ısı farklarıyla oluştuğunu söyleyerek “güneş her şeyin kaynağı” perspektifini anlatıyorum.
• Güneş enerjisinde iki farklı ışınım olduğu (elektrik üreten GHI – Global Horizontal Irradiance ve ısı üreten DNI – Direct Normal Irradiance ve dolayısıyla bu enerjiyi üreten iki teknoloji olduğunun, PV (Photovoltaic) sistemlerle elektrik ve CSP (Concentrating Solar Power) sistemlerle ısı üretildiğinin altını çiziyorum. Isı tarafının (endüstride ısı ihtiyacını karşılama) yeterince bilinmediğini anlatıyorum.
• Türkiye’nin güneş/rüzgar potansiyelini “çok yüksek” gördüğümü, kurulu kapasite olarak hâlâ başlangıçta olduğumuzu anlatıyorum.
• En büyük engelin teknoloji değil devlet iradesi olduğunu savunuyorum; “3–5 yılda %100 yenilenebilir mümkün” iddiamı yineliyor ve uzun vadeli hedeflerin (2050’li tarihler gibi) olması gereken hedeflerden çok daha geç bir tarih olduğunu söylüyorum.
2) Enerji işinde girişim nasıl yapılır?
• İki farklı rol tarifi yapıyorum:
– Bilgisi olan kurulum/taahhüt tarafında iş yapabilir (know-how).
– Sermayesi olan doğrudan GES/RES yatırımı yapabilir.
• Enerji işinde “satış-pazarlama” yükünün otelcilik gibi olmadığını; asıl zorluğun izinler ve doğru kurulum standardı olduğunu vurguluyorum (standartlara uyulmazsa yangın vb. riskler olduğunun altını çiziyorum).
• Rüzgâr projemizde türbin firmasının iflası, lojistikte kanadın düşmesi gibi ciddi kaza sonucunda sorunlar yaşadığımı ama toparlayıp başarılı bir “exit” yaptığımı anlatıyorum. Burada tabii azim ve doğru kriz yönetimi bizim işin içinden çıkmamızı sağladı.
3) Fintech (Moka) ve “temiz iş” dersi
• Moka’yı 2014’te kurup 2021’de İş Bankası’na sattığımı söylüyorum; ödeme kuruluşu olarak e-ticarette sanal POS / web POS hizmetlerimizi anlatıyorum.
• Ödeme işinde en kritik riskin kara para / uygunsuz müşteri tarafı olduğunu; bankalardan bile daha titiz şekilde müşterileri denetlemek ve filtrelemek gerektiğini vurguluyorum.
• Kendi şirketinde “kaçak/sıkıntılı hesap” şüphesi gördüğünde sistemi sert biçimde yeniden yapılandırıp filtrelemeyi güçlendirdiğimizi; bunun kısa vadede şirket hacmini düşürdüğünü ama İş Bankası incelemesinde bu “temizlik” nedeniyle teklifin yükseldiğini anlatıyorum.
• Buradan çıkarım: İtibar, temiz operasyon ve uyum uzun vadede şirket değerini artırır.
4) Ortaklık: “Şirket kadar ortakla da uğraşırsın”
• Ortaklıkları “evlilik” benzetmesiyle anlatıyor; “İyi ortak hızlandırır, kötü ortak yük olur” diyorum.
• Moka’nın satış sürecinde ortakların “Bize de şu kadar ver yoksa sattırmayız” gibi etik dışı taleplerle süreci zorlaştırdığını, rezillik çıkmasın diye istemeyerek kabul etmek zorunda kaldığımı söylüyorum.
• Çağrı merkezi birleşmesi örneğiyle de “Sinerji doğruydu ama insan seçimi sorunlu çıktı” mesajını veriyor: “Vizyon, güvenilirlik ve iş yapış biçimi belirleyici” diyorum.
5) Girişimcilere net önerilerim:
• Nakit yönetimi: Türkiye’de girişimlerin batma nedenlerinin başında yanlış nakit yönetimi var.
• Doğru sektör + esneklik: “Doğru sektöre girdim ama yanlış teknolojiye girdim; sonra düzelttim” diyerek pivot/esnekliğin (agility) önemini vurguluyorum.
• Ürüne (veya teknolojiye) aşırı bağlanmamak: Exit kararında paradan önce “Alıcı şirket işi büyütebilecek mi?” kriterini önemsediğimi söylüyorum. Sonuçta bütün girişimlerle duygusal bağınız oluşuyor ve bir süre sonra çocuğunuz gibi görmeye başlıyorsunuz. Şirketi sattığınızda da çocuğunuzun sorumluluğunu kendini büyütecek, geliştirecek bir yere vermek istediğimi belirtiyorum.
Girişimciler açısından çıkarılacak dersler
Röportajın özetini sizlerle paylaştıktan sonra madde madde girişimciler adına alınacak dersleri açalım:
1) Nakit yönetimi hayati: Türkiye’de girişimlerin önemli kısmının batma sebebi nakit yönetimidir.
2) Doğru sektör + yanlış teknoloji olabilir; hızlı düzelt (pivot/esneklik): Benim enerji ve fintech sektörlerinde yaptığım gibi doğru sektörü seçmek önceliklidir. Doğru sektöre yanlış teknolojiyle giriş yaparsanız da burada yanlış teknolojide ısrarı bırakıp teknolojiyi olabilecek en hızlı şekilde değiştirme esnekliğini göstermeniz gerekir.
3) Enerji işinde satıştan çok “izinler + know-how” belirleyici: Enerji üretiminde Kurulumdan sonra elektriği piyasa fiyatından/anlaşmalı fiyattan satabilirsiniz. Bizim enerji sektöründe asıl zorluk proje geliştirmedir.
4) Standart/kalite ihmal edilmez: Enerjide kurulum düzgün yapılmazsa yangın vb. riskler doğabilir, yüksek standartlarla kesinlikle taviz vermemek gerekiyor. Ucuza kurulum yapacağım diye standartlardan taviz vermek daha sonra size maddi, manevi çok pahalıya patlayabilir.
5) Fintech’te büyüme kadar uyum/KYC kritik: Ödeme işinde müşteri tanıma ve elemenin “bankalardan daha titiz” yapılması gerektiğini vurguluyorum. Aynı enerji sektöründeki gibi burada da işinizi titizlikle yapıp taviz vermezseniz büyüme arkasından gelir.
6) “Bilgi mi sermaye mi?” İkisi de ayrı yoldan değer üretir: Herkes girişimci olabilir. Bilgisi olan kurulum/müteahhitlik yapabilir, sermayesi olan da GES/RES’e yatırımcı olabilir.
7) Ortaklık evlilik gibidir: Kötü ortakla hem şirketle hem ortakla uğraşırsın; iyi ortak tersine hızlandırır, kaldıraç etkisi yaratır.
8) Ortak seçerken “iş yapış şekli, vizyon, güvenilirlik” test edilmeli: Çağrı merkezinde birleşme kararı doğruydu ancak yanlış ortak seçiminde bulundum. Bu hatanın cezasını daha sonra çektim. Benzer sorunu fintech firmamda da çektim. Sizler de ortaklarınızı ince eleyip sıkı dokuyarak seçin.
9) Exit’te sadece para değil “Alıcı işi büyütebilecek mi?” sorusu: Şirketi satın alanın devam ettirme kapasitesi ve repütasyonu bazen paradan daha önemlidir. Her şey para değildir. Bugün Moka’nın başarılarıyla gururlanıyorum.
Röportajın tek cümlelik mesajı
Yazımı röportajın girişimci kardeşlerimiz için tek cümlelik mesajıyla sonlandıralım:
Gelecek vadeden doğru sektörü seçin, teknolojinizi işler hale getirin, nakdi doğru yönetin, standart/uyum disiplininden taviz vermeyin; iyi anlaşabileceğiniz ve işinize gerçek anlamda katkı sağlayabilecek ortak bulun, ne iş yaparsanız yapın finansal sürdürülebilirliği sağlayabileceğiniz ve aynı zamanda insanlığa faydalı bir iş seçin.
