Güneş enerjisi sektöründe çalışan profesyonellere sorduğunuzda genelde hep güneş ışımasından elektrik üretmekten, yani ‘fotovoltaik’ten (Photovoltaic – PV) bahsederler. Halbuki bana göre bu işin hakkını vermek adına elektrik kadar önemli bir başka enerji tipinden yani ısıdan da söz etmek gerekiyor. Güneş ışımasından ısı elde edilen teknolojinin adı Concentrating Solar Power (CSP). Bu yazımda Çin’de yeni devreye alınmış dünyanın en büyük hibrit (CSP + PV) projesi hakkında bilgi aktarıp, her iki teknolojinin neden birlikte ve ayrı ayrı önemli olduğunu yazacağım.
Güneş enerjisi denince herkesin aklına ilk güneş panelleri geliyor. Hatta çoğu zaman halk dilinde bunu yanlış bir jargonla dillendiriyorlar: “Çatıya güneş panelleri kurdum.”
Hemen düzelteyim. Güneş panelleri kurulmaz, “güneş enerji sistemi” veya “güneş enerji santrali” yani “GES” kurulur. Güneş paneli, herhangi bir GES’te sistemin bir parçasıdır. Kabataslak maliyetin yaklaşık yarısını oluşturur. Diğer yarısında invertör, konstrüksiyon ekipmanları, kablolama, topraklama, insan gücü vs. vardır. Dolayısıyla “güneş paneli” yerine Türkçede kısaca GES veya güneş enerji sistemi/santrali diyebilirsiniz.
Bir de tabii herkesin dilinde GES’ten elektrik üretmek vardır. Bu da jargona yanlış yerleşmiştir. GES diyorsak, GES sadece fotovoltaik’ten (PV) oluşmaz. GES’lerde ısı üreten teknoloji; yani CSP de (Concentrating Solar Power) vardır. Daha sonra o ısıyı ister direkt kullanır, ister suyla birleştirip yüksek ısıda ve basınçta buhar elde ederek buhar türbinleri vasıtasıyla elektrik üretebilirsiniz.
Farklı kategori ve teknolojiler
Elektrik üreten PV sistemlerinde farklı kategori ve teknolojiler söz konusudur. Örneğin silisyum bazlı panel teknolojisi kronolojik olarak şu şekilde sıralanmıştır (2000’li yılların başlarından günümüze):
1) Polycrystalline
2) Monocrystalline
3) Monocrystalline PERC veya PERT
4) Heterojunction
5) TOPCon
Heterojunction ve TOPCon benzer zamanlarda ortaya çıkmıştır ve günümüzde ikisinden biri, çoğunlukla da TOPCon tercih edilmektedir. Bugün enerji dönüşüm verimliliğine baktığımızda yaklaşık %25-26 seviyelerine çıkmıştır. Silisyum bazlı hücrelerin verimlilikte fiziki olarak üst sınırı %30 olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca invertör açısından da farklı tipler söz konusudur:
1) Centralized (Merkezi) inverter
2) String inverter
3) Microinverters
4) Off grid inverters
5) Hybrid inverters vb.
Hibrit santraller ve CSP teknolojileri
Diğer taraftan PV projelerde çatı-üstü veya arazi üzeri diye iki genelleme de yapabiliriz. Bir de PV santrali başka bir enerji santraliyle birlikte kurulduğunda ‘hibrit’ terimini kullanırız. Örneğin yanında bir rüzgar santrali varsa, ‘Rüzgar-güneş hibrit santrali’ veya ısı elde edilen CSP sistemi varsa, ‘CSP-PV hibrit santrali’ şeklinde ifade edebiliriz.
CSP tarafında ise yine farklı teknolojiler vardır.
En çok bilinenleri şunlardır: Parabolic Trough (Parabolik Oluk), özellikle Amerika’da popülerleşmiş Tower (Kule), Linear Fresnel ve Parabolic Dish (Parabolik Çanak) veya sektörde bilinen adıyla Stirling Engine. Gözünüzde canlanması için bu teknolojilerin görsellerini aşağıda paylaşıyorum:
Genelde fabrikaların ısı ihtiyaçlarının karşılanması için parabolik oluk veya linear fresnel, off grid sistemler için stirling engine, elektrik üreten büyük santral kurup şebekeye vermek için de kule teknolojisi tercih edilir. Ancak bu belirlenmiş bir kural değildir. Zaman zaman parabolik oluk veya linear fresnel teknolojileri büyük enerji santrallerinde de tercih edilebilir. Bu tamamen mühendislerin yapacağı verimlilik hesaplarına bağlıdır.
Güneşsiz saatlerin verimli kullanımı
Büyük enerji santralleri demişken bu santraller sadece PV veya sadece CSP santrali olmak zorunda değildir. Özellikle ısı depolamanın günümüz teknolojileriyle elektrik depolamaktan hâlâ daha verimli olduğu düşünülürse, günün 24 saati enerji (elektrik) üretilmek istenen bir güneş enerji santralinde güneşin olduğu saatlerde yani gündüz vakti PV, güneşin gittiği akşam/gece saatlerinde ise CSP’nin erimiş tuz bazlı ısı depolama sistemini kullanmak akıllıcadır. Yani gündüz vakti CSP kolektörleri ısıyı erimiş tuzda depolar; gece vakti de bu ısı suyla birleştirilip yüksek ısı ve basınçla buhar elde edilerek güneşin olmadığı zaman diliminde buhar türbiniyle elektrik üretilebilir.
‘China Three Gorges’ projesi
İşte bu bahsettiğim sistematiğin tam olarak uygulandığı dünyanın en büyük PV-CSP hibrit santrali geçenlerde Çin’in Sincan eyaletinde açıldı. Tüm detayları sektörün önemli mecrası PV Magazine’in linkinde okuyabilirsiniz: https://www.pv-magazine.com/2025/09/25/china-three-gorges-commissions-worlds-largest-pv-csp-solar-plant/?utm_source=Global+%7C+Newsletter&utm_campaign=d04af31181-dailynl_gl&utm_medium=email&utm_term=0_6916ce32b6-d04af31181-494211929. Bu haberin birebir çevirisini de aşağıda paylaşıyorum:
China Three Gorges, dünyanın en büyük PV-CSP güneş enerjisi santralini devreye aldı
Hibrit proje, 100 MW’lık Doğrusal Fresnel (Linear Fresnel) yoğunlaştırılmış güneş enerjisi (CSP) santralini 900 MW’lık bir PV santraliyle birleştirerek 24 saat üretim sağlıyor ve büyük ölçekli depolama entegrasyonunu sergiliyor.
China Three Gorges Group, Sincan, Hami’de bulunan ve türünün dünyanın en büyük entegre tesisi olarak tanımlanan 1 GW’lık hibrit CSP ve PV güneş santralini şebekeye bağladı.
Bu başarıdan önce, dünyanın en büyük CSP-PV hibrit santrali, 700 MW’ı CSP ve 250 MW’ı PV olmak üzere toplam 950 MW kapasiteye sahip BAE’deki Noor Energy 1 projesiydi.
Tianshan Dağları’nın güney eteklerinde 1.817 hektarlık çöl alanına inşa edilen proje, sekiz saatlik erimiş tuz depolama ve 900 MW güneş PV’sine sahip 100 MW’lık doğrusal bir Fresnel CSP santralinden oluşuyor. Yıllık ortalama güneşlenme süresi 3.000 saati (günde ortalama 8,22 saat) aşan bölge, büyük ölçekli güneş enerjisi projeleri için ideal koşullar sunuyor.
İnşaat 2023 yılında başladı. Fotovoltaik (PV) bölümü 2024 yılı sonunda tamamlanarak şebekeye bağlanırken, termik santral Eylül 2025’te, planlanandan 42 gün önce tam kapasiteyle faaliyete geçti. Toplam yatırım tutarı 3,53 milyar Çin yuanı (480 milyon ABD doları) olup, China Energy Engineering Northwest Institute ve diğer yerel tedarikçiler temel EPC hizmetleri ve teknik sistemler sağlamaktadır.
Sürekli güç kaynağı
Termik santral, güneş ışığını 800.000 metrekarelik soğurucu tüplere odaklayan 260.000 adet yüksek hassasiyetli kavisli reflektör kullanarak erimiş tuzu 550°C’ye kadar ısıtıyor. Tasarım, geleneksel Fresnel sistemlerine kıyasla ısı dönüşüm verimliliğini %10’a kadar artırıyor. Modüler 46 döngülü konfigürasyon, bakım sırasında kesintisiz çalışmaya olanak tanırken, tuz sirkülasyonundaki yenilikler, eksi 20°C’ye ulaşan kış koşullarında güvenilir performans sağlıyor.
Hibrit sistem, sürekli güç kaynağı sağlamak üzere tasarlandı. Gün boyunca, fotovoltaik saha tam yükte elektrik üretirken aynı anda termal depolama sistemini şarj ediyor. Gece veya düşük ışık koşullarında, depolanan ısı istikrarlı üretim sağlamak için buhar türbinlerini çalıştırıyor. Merkezi bir kontrol platformu, yaklaşık 0,02 Hz frekans düzenleme hassasiyeti ve bir saniyenin altında tepki süreleriyle fotovoltaik ve termal kaynaklar arasında çıkış gücü tahsis ediyor.
830.000 haneye elektrik
Tesisin tam kapasitede, yılda 2,07 TWh (830.000 haneye yetecek kadar) elektrik üretmesi bekleniyor. Proje, yılda 1,63 milyon ton karbondioksit emisyonunu azaltacak ve Sincan’da yenilenebilir enerji kaynaklarının şebekeye entegrasyonunu iyileştirerek bölgesel kullanım oranlarını %95’in üzerine çıkaracak.
Proje ayrıca, yaklaşık 500 kişiye istihdam olanağı sağlayarak ve güneş enerjisi ekipmanları ve mühendislik hizmetleri alanındaki ilgili endüstrileri canlandırarak yerel ekonomik faydalar da sağlıyor. Çölleşmeyle mücadele etmek için saha genelinde kuraklığa dayanıklı bitki örtüsünün dikilmesiyle ekolojik restorasyon çalışmaları devam ediyor.
Pekin, kesintili yenilenebilir enerji kaynaklarını dengelemek için stratejik bir teknoloji olarak fotovoltaik (PV) ile termal depolamayı birleştiren hibrit projeleri belirledi. Hami santrali, Fresnel dağıtımı ve erimiş tuz performansında küresel ölçütler belirliyor ve Çin’in gelişmiş düşük karbonlu deneme projeleri ulusal listesinde yer alıyor.
Three Gorges Group, Hami üssünü ikinci aşamada 3 GW’a çıkarmayı ve modeli İç Moğolistan ve Gansu da dahil olmak üzere kaynak açısından zengin eyaletlerde çoğaltmayı planlıyor. Analistler, bu tür entegre projelerin Çin’in uzun vadeli enerji dönüşümünde hayati bir dayanak haline gelebileceğini ve çöl güneş enerjisi gelişimi ve şebeke istikrarı için ölçeklenebilir bir yol sunabileceğini öngörüyor.
Güneş enerjisi hakkındaki yazılarım
Şimdi bu güzel haberi sizlere verdikten sonra güneş enerjisiyle ilgili diğer yazılarımı da hatırlatmak isterim. Bu konuya meraklıysanız, daha fazla bilgi edinmek ve güneş enerjisini çok boyutlu anlayabilmek için aşağıda hem CSP hem de PV’yle ilgili yazdığım yazıların linklerini inceleyebilirsiniz:
CSP:
Doğrudan buhar üretme, hibridleştirme ve parabolik çanak inovasyonu (2012): https://serhansuzer.com/tr/dogrudan-buhar-uretme-hibridlestirme-ve-parabolik-canak-inovasyonu/
İlk girişimim Hitit Solar (2022): https://serhansuzer.com/tr/ilk-girisimim-hitit-solar/
CSP dehası Dr. Ahmet Lokurlu’yla tanışmam (2025): https://serhansuzer.com/tr/csp-dehasi-dr-ahmet-lokurlu-ile-tanismam/
PV:
Turizm sektörü güneş enerjisini yakında keşfedecek (2015): https://serhansuzer.com/tr/turizm-sektoru-gunes-enerjisini-yakinda-kesfedecek/
Suya kavuşturan güneş enerjisi (2016): https://serhansuzer.com/tr/suya-kavusturan-gunes-enerjisi/
Türkiye’deki güneş enerjisi sektörünün nabzı (2019): https://serhansuzer.com/tr/turkiyedeki-gunes-enerjisi-sektorunun-nabzi/
Çin’e ilk gidişimde güneş enerjisi etkinliğinde yaptığım konuşma (2019): https://serhansuzer.com/tr/cine-ilk-gidisimde-gunes-enerjisi-etkinliginde-yaptigim-konusma/
Cepheden çatıya güneş enerjisi çözümleri (2019): https://serhansuzer.com/tr/cepheden-catiya-gunes-enerjisi-cozumleri/
Yüzer Güneş Enerjisi Sistemleri 1 (2020): https://serhansuzer.com/tr/yuzer-gunes-enerjisi-sistemleri-1/
Yüzer Güneş Enerji Sistemleri 2 (2020): https://serhansuzer.com/tr/yuzer-gunes-enerji-sistemleri-2/
Türkiye’de ve dünyada güneş enerjisi (2022): https://serhansuzer.com/tr/turkiyede-ve-dunyada-gunes-enerjisi/
AgriPV: Güneş enerjisi ve tarımın muhteşem sinerjisi (2024): https://serhansuzer.com/tr/agripv-gunes-enerjisi-ve-tarimin-muhtesem-sinerjisi/
Yaşamsal her şeyin kaynağı güneş
Enerji ihtiyacımızın tamamını yenilenebilir enerjiden karşılayacağımızı defalarca söyleyen biri olarak yaşamla ilgili her şeyin kaynağının güneş olduğunu tekrar hatırlatmak isterim. %100 yenilenebilir enerji konusunu ilk defa 2013 senesinde Transatlantic Policy Quarterly yayın kuruluşunda kaleme aldığım yazıda dillendirmiştim: https://transatlanticpolicy.com/why-turkey-should-aim-for-100-renewable-energy-2/. Tüm canlıların büyümesi için (insanlar, hayvanlar, bitkiler vb.) güneş enerjisi gereklidir. Yenilenebilir enerjinin temelinde güneş ışıması yatar. Örneğin rüzgar enerjisinin kaynağı bile güneş enerjisidir (ısı farkı).
Atalarımız güneşin yeryüzündeki yaşam için ne denli elzem olduğunu biliyorlardı. Güneş, Türk mitolojisinde hayatın kaynağı, ışığın ve gücün sembolü olarak görülür. Güneşin doğuşu, yaşamın başlangıcını, batışı ise ölüm ve yeniden doğuşu simgeler. Eski Türk inancında güneş, Tanrı’nın bir simgesi olarak kabul edilir ve gökyüzünde hüküm süren en yüce varlık olarak bilinir.
Bizlerin de atalarımıza yakışır bir şekilde güneşin yaşama dair sunduğu nimetlerden faydalanabilmek ve yeryüzündeki tüm canlıların onurlu ve güzel bir yaşam sürebilmelerini sağlamak için, ilgili teknolojileri ve modelleri sürekli geliştirmemiz ve kullanabilmemiz gerekiyor.
